Emre
New member
Pembe’yi Kim Öldürdü? Toplumsal Cinsiyet, Sınıf ve Eşitsizlik Üzerinden Bir Tartışma
Pembe’yi Kim Öldürdü? Asıl Soru Gerçekten Bu mu?
Pembe’nin ölümünü izlerken insanın aklına ilk gelen soru çok doğal: Pembe’yi kim öldürdü? “Kızılcık Şerbeti”nin 96. bölümünde Pembe’nin doğum günü pastasına zehir konuluyor ve Pembe hayatını kaybediyor. Dizinin resmi içeriklerinde de Pembe’nin zehir enjekte edilmiş pastayı yedikten sonra fenalaştığı ve ardından öldüğü açıkça gösteriliyor.
Fakat bence bu hikâyeyi yalnızca “katil kim?” sorusuna indirgemek, dizinin yıllardır kurduğu toplumsal çatışmanın önemli bir bölümünü kaçırmak anlamına geliyor.
Çünkü Pembe’nin ölümü sadece bir cinayet hikâyesi değil. Aynı zamanda kadınlık, evlilik, aile, ekonomik güç, sınıf, itibar ve toplumsal beklentiler üzerine kurulmuş uzun bir hikâyenin sonucu olarak okunabilir.
Önce net cevabı verelim: Pembe’yi Işıl öldürdü. Işıl’ın planladığı zehirli pasta Pembe’nin ölümüne neden oldu. Bu bilgi daha sonra dizinin hikâyesinde de doğrulandı.
Ama forum açısından asıl tartışmaya değer soru bence şu:
Pembe’yi yalnızca Işıl mı öldürdü, yoksa onu yıllarca sıkıştıran sosyal düzen de bu hikâyenin bir parçası mıydı?
Pembe’nin Hikâyesinde Kadın Olmak Ne Anlama Geliyor?
Pembe’yi tek boyutlu biçimde “kötü kaynana”, “baskıcı anne” ya da “gelenekçi kadın” olarak okumak oldukça kolay. Fakat karaktere biraz daha yakından baktığımızda çok daha karmaşık bir tablo görüyoruz.
Pembe, hayatının önemli bir bölümünü ailesinin düzenini korumaya adamış bir kadın. Evliliği, çocukları ve aile itibarı onun kimliğinin merkezinde duruyor. Abdullah’ın Alev’le ilişkisini açıklamasıyla yaşadığı yıkım bunun en açık örneklerinden biri. Abdullah, Pembe’den boşanmak istediğini ve Alev’i sevdiğini söylediğinde Pembe ağır bir duygusal sarsıntı geçiriyor.
Daha sonra Abdullah’ın Işıl’la ilişkisini öğrendiğinde de benzer bir mücadele yaşanıyor. Pembe’nin Işıl’la karşı karşıya gelmesi yalnızca iki kadının kişisel kavgası değildir. Bir anlamda iki farklı kadınlık anlayışının çatışmasıdır.
Bir tarafta aileyi, evliliği ve geleneksel düzeni korumaya çalışan Pembe; diğer tarafta Abdullah’la ilişkisinde kendi arzusunu öne çıkaran Işıl vardır.
Burada önemli bir noktayı atlamamak gerekiyor: Kadınların birbirleriyle çatışmasını yalnızca “kadınlar birbirinin düşmanıdır” şeklinde yorumlamak yetersizdir.
Çünkü kadınları birbirleriyle rekabete sokan koşulların kendisi de toplumsal olarak üretilir.
Bir kadının “iyi eş”, “iyi anne”, “iyi gelin” olması beklenirken başka bir kadının onun kurduğu aile düzenine tehdit olarak görülmesi, kişisel karakter özelliklerinden çok daha geniş bir kültürel yapının sonucudur.
Pembe’nin Işıl’a yönelik öfkesi elbette bütün sonuçlarıyla Pembe’nin kendi sorumluluğundadır. Ancak bu öfkenin hangi koşullarda büyüdüğünü anlamaya çalışmak, davranışı mazur göstermek değildir.
Kadınların Üzerindeki Görünmez Yük
Pembe’nin hikâyesini gerçek hayattaki kadınların deneyimleriyle ilişkilendirdiğimizde özellikle “bakım emeği” konusu dikkat çekiyor.
Uluslararası Çalışma Örgütü’nün 2024 verilerine göre dünya çapında yaklaşık 708 milyon kadın, ücretsiz bakım sorumlulukları nedeniyle işgücünün dışında kalıyor. Aynı araştırmaya göre bakım sorumlulukları, kadınların işgücüne katılımının önündeki en önemli engellerden biri.
Türkiye açısından da tablo düşündürücü. UN Women verilerine göre Türkiye’de kadınlar ücretsiz ev ve bakım işlerine zamanlarının yaklaşık yüzde 19,2’sini ayırırken erkeklerde bu oran yüzde 3,7 seviyesinde.
Bu rakamları Pembe’nin hikâyesine taşıdığımızda farklı bir soru ortaya çıkıyor:
Bir kadının yıllarca ailesinin duygusal ve fiziksel yükünü taşıması, onun hayatını ne kadar daraltabilir?
Pembe’nin hayatında aileyi ayakta tutmak neredeyse bir görevdir. Ancak aileyi korumak onun kendi ihtiyaçlarının önüne geçtiğinde, aile düzeni bozulduğunda elinde ne kalıyor?
İşte Pembe karakterinin trajik taraflarından biri burada ortaya çıkıyor.
Onun gücü de zayıflığı da aynı yerden besleniyor: Aile.
Sınıf Meselesini Neden Görmezden Gelemeyiz?
“Kızılcık Şerbeti”nin dikkat çekici taraflarından biri, farklı toplumsal ve ekonomik çevrelerden gelen insanların ilişkilerini merkeze almasıdır. Ünallar ailesinin ekonomik gücü, Pembe’nin yaşamındaki seçenekleri anlamak açısından önemlidir.
Çünkü toplumsal cinsiyet hiçbir zaman sınıftan bağımsız yaşanmıyor.
Ekonomik kaynakları sınırlı olan bir kadınla ekonomik olarak güvende olan bir kadının boşanma, çalışma, çocuklarını tek başına büyütme veya aile baskısına direnme kapasitesi aynı olmayabilir.
Bir kadın “İstemiyorum, ayrılıyorum” diyebildiğinde bunun arkasında yalnızca cesaret olmayabilir. Bazen ekonomik bağımsızlık, barınma imkânı, sosyal destek ağı, çocuk bakım desteği ve hukuki güvence gerekir.
UN Women da toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin yoksulluk ve ücretsiz bakım emeğiyle birlikte düşünülmesi gerektiğini vurguluyor. Yoksul kadınlar, kamu hizmetlerine veya ücretli bakım hizmetlerine daha az erişebildikleri için ücretsiz bakım yükünü daha ağır biçimde üstlenebiliyor.
Türkiye’de 2024 yılı işgücü verileri de kadınların ekonomik konumunun hâlâ erkeklerden ciddi biçimde farklı olduğunu gösteriyor. TÜİK’e göre kadınların istihdam oranı yüzde 32,5 iken erkeklerde bu oran yüzde 66,9; kadınların işsizlik oranı yüzde 11,8, erkeklerin ise yüzde 7,1 olarak hesaplandı.
Dolayısıyla Pembe’nin “evin kadını” konumunu yalnızca kişisel bir tercih olarak değerlendirmek eksik kalabilir. Bazı kadınlar için ev içindeki rol bir tercihken, bazıları için ekonomik ve kültürel koşulların sonucudur.
Peki Irk Meselesi Nerede?
Burada bir ayrım yapmak gerekiyor.
Pembe’nin hikâyesi doğrudan ırkçılık üzerine kurulmuş bir hikâye değildir. Bu nedenle karaktere zorla “ırk” üzerinden bir anlam yüklemek doğru olmaz.
Ancak sosyal eşitsizlikleri incelerken ırk, etnik köken, göçmenlik, din, sınıf ve toplumsal cinsiyetin birbirinden tamamen ayrı olmadığını kabul etmek önemli.
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları sistemi de kadınların yaşadığı ayrımcılığın toplumsal cinsiyetle sınırlı kalmadığını; etnik köken, ırk, din, göçmenlik statüsü, sınıf, engellilik ve başka sosyal özelliklerle kesişebildiğini belirtiyor. Buna “kesişimsellik” deniyor.
Pembe’yi Kim Öldürdü? Asıl Soru Gerçekten Bu mu?
Pembe’nin ölümünü izlerken insanın aklına ilk gelen soru çok doğal: Pembe’yi kim öldürdü? “Kızılcık Şerbeti”nin 96. bölümünde Pembe’nin doğum günü pastasına zehir konuluyor ve Pembe hayatını kaybediyor. Dizinin resmi içeriklerinde de Pembe’nin zehir enjekte edilmiş pastayı yedikten sonra fenalaştığı ve ardından öldüğü açıkça gösteriliyor.
Fakat bence bu hikâyeyi yalnızca “katil kim?” sorusuna indirgemek, dizinin yıllardır kurduğu toplumsal çatışmanın önemli bir bölümünü kaçırmak anlamına geliyor.
Çünkü Pembe’nin ölümü sadece bir cinayet hikâyesi değil. Aynı zamanda kadınlık, evlilik, aile, ekonomik güç, sınıf, itibar ve toplumsal beklentiler üzerine kurulmuş uzun bir hikâyenin sonucu olarak okunabilir.
Önce net cevabı verelim: Pembe’yi Işıl öldürdü. Işıl’ın planladığı zehirli pasta Pembe’nin ölümüne neden oldu. Bu bilgi daha sonra dizinin hikâyesinde de doğrulandı.
Ama forum açısından asıl tartışmaya değer soru bence şu:
Pembe’yi yalnızca Işıl mı öldürdü, yoksa onu yıllarca sıkıştıran sosyal düzen de bu hikâyenin bir parçası mıydı?
Pembe’nin Hikâyesinde Kadın Olmak Ne Anlama Geliyor?
Pembe’yi tek boyutlu biçimde “kötü kaynana”, “baskıcı anne” ya da “gelenekçi kadın” olarak okumak oldukça kolay. Fakat karaktere biraz daha yakından baktığımızda çok daha karmaşık bir tablo görüyoruz.
Pembe, hayatının önemli bir bölümünü ailesinin düzenini korumaya adamış bir kadın. Evliliği, çocukları ve aile itibarı onun kimliğinin merkezinde duruyor. Abdullah’ın Alev’le ilişkisini açıklamasıyla yaşadığı yıkım bunun en açık örneklerinden biri. Abdullah, Pembe’den boşanmak istediğini ve Alev’i sevdiğini söylediğinde Pembe ağır bir duygusal sarsıntı geçiriyor.
Daha sonra Abdullah’ın Işıl’la ilişkisini öğrendiğinde de benzer bir mücadele yaşanıyor. Pembe’nin Işıl’la karşı karşıya gelmesi yalnızca iki kadının kişisel kavgası değildir. Bir anlamda iki farklı kadınlık anlayışının çatışmasıdır.
Bir tarafta aileyi, evliliği ve geleneksel düzeni korumaya çalışan Pembe; diğer tarafta Abdullah’la ilişkisinde kendi arzusunu öne çıkaran Işıl vardır.
Burada önemli bir noktayı atlamamak gerekiyor: Kadınların birbirleriyle çatışmasını yalnızca “kadınlar birbirinin düşmanıdır” şeklinde yorumlamak yetersizdir.
Çünkü kadınları birbirleriyle rekabete sokan koşulların kendisi de toplumsal olarak üretilir.
Bir kadının “iyi eş”, “iyi anne”, “iyi gelin” olması beklenirken başka bir kadının onun kurduğu aile düzenine tehdit olarak görülmesi, kişisel karakter özelliklerinden çok daha geniş bir kültürel yapının sonucudur.
Pembe’nin Işıl’a yönelik öfkesi elbette bütün sonuçlarıyla Pembe’nin kendi sorumluluğundadır. Ancak bu öfkenin hangi koşullarda büyüdüğünü anlamaya çalışmak, davranışı mazur göstermek değildir.
Kadınların Üzerindeki Görünmez Yük
Pembe’nin hikâyesini gerçek hayattaki kadınların deneyimleriyle ilişkilendirdiğimizde özellikle “bakım emeği” konusu dikkat çekiyor.
Uluslararası Çalışma Örgütü’nün 2024 verilerine göre dünya çapında yaklaşık 708 milyon kadın, ücretsiz bakım sorumlulukları nedeniyle işgücünün dışında kalıyor. Aynı araştırmaya göre bakım sorumlulukları, kadınların işgücüne katılımının önündeki en önemli engellerden biri.
Türkiye açısından da tablo düşündürücü. UN Women verilerine göre Türkiye’de kadınlar ücretsiz ev ve bakım işlerine zamanlarının yaklaşık yüzde 19,2’sini ayırırken erkeklerde bu oran yüzde 3,7 seviyesinde.
Bu rakamları Pembe’nin hikâyesine taşıdığımızda farklı bir soru ortaya çıkıyor:
Bir kadının yıllarca ailesinin duygusal ve fiziksel yükünü taşıması, onun hayatını ne kadar daraltabilir?
Pembe’nin hayatında aileyi ayakta tutmak neredeyse bir görevdir. Ancak aileyi korumak onun kendi ihtiyaçlarının önüne geçtiğinde, aile düzeni bozulduğunda elinde ne kalıyor?
İşte Pembe karakterinin trajik taraflarından biri burada ortaya çıkıyor.
Onun gücü de zayıflığı da aynı yerden besleniyor: Aile.
Sınıf Meselesini Neden Görmezden Gelemeyiz?
“Kızılcık Şerbeti”nin dikkat çekici taraflarından biri, farklı toplumsal ve ekonomik çevrelerden gelen insanların ilişkilerini merkeze almasıdır. Ünallar ailesinin ekonomik gücü, Pembe’nin yaşamındaki seçenekleri anlamak açısından önemlidir.
Çünkü toplumsal cinsiyet hiçbir zaman sınıftan bağımsız yaşanmıyor.
Ekonomik kaynakları sınırlı olan bir kadınla ekonomik olarak güvende olan bir kadının boşanma, çalışma, çocuklarını tek başına büyütme veya aile baskısına direnme kapasitesi aynı olmayabilir.
Bir kadın “İstemiyorum, ayrılıyorum” diyebildiğinde bunun arkasında yalnızca cesaret olmayabilir. Bazen ekonomik bağımsızlık, barınma imkânı, sosyal destek ağı, çocuk bakım desteği ve hukuki güvence gerekir.
UN Women da toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin yoksulluk ve ücretsiz bakım emeğiyle birlikte düşünülmesi gerektiğini vurguluyor. Yoksul kadınlar, kamu hizmetlerine veya ücretli bakım hizmetlerine daha az erişebildikleri için ücretsiz bakım yükünü daha ağır biçimde üstlenebiliyor.
Türkiye’de 2024 yılı işgücü verileri de kadınların ekonomik konumunun hâlâ erkeklerden ciddi biçimde farklı olduğunu gösteriyor. TÜİK’e göre kadınların istihdam oranı yüzde 32,5 iken erkeklerde bu oran yüzde 66,9; kadınların işsizlik oranı yüzde 11,8, erkeklerin ise yüzde 7,1 olarak hesaplandı.
Dolayısıyla Pembe’nin “evin kadını” konumunu yalnızca kişisel bir tercih olarak değerlendirmek eksik kalabilir. Bazı kadınlar için ev içindeki rol bir tercihken, bazıları için ekonomik ve kültürel koşulların sonucudur.
Peki Irk Meselesi Nerede?
Burada bir ayrım yapmak gerekiyor.
Pembe’nin hikâyesi doğrudan ırkçılık üzerine kurulmuş bir hikâye değildir. Bu nedenle karaktere zorla “ırk” üzerinden bir anlam yüklemek doğru olmaz.
Ancak sosyal eşitsizlikleri incelerken ırk, etnik köken, göçmenlik, din, sınıf ve toplumsal cinsiyetin birbirinden tamamen ayrı olmadığını kabul etmek önemli.
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları sistemi de kadınların yaşadığı ayrımcılığın toplumsal cinsiyetle sınırlı kalmadığını; etnik köken, ırk, din, göçmenlik statüsü, sınıf, engellilik ve başka sosyal özelliklerle kesişebildiğini belirtiyor. Buna “kesişimsellik” deniyor.