Emre
New member
Fakat sorun, bu sloganın her duruma uygulanması.
Bilimsel literatürde son yıllarda hedeflerden stratejik biçimde uzaklaşmanın önemi daha fazla tartışılıyor. Ntoumanis ve Sedikides'in geliştirdiği hedef mücadelesi modeline göre bazı durumlarda mevcut hedefi sürdürmek yerine ulaşılabilir başka bir hedefe kaynak aktarmak daha işlevsel olabilir.
Burada çok önemli bir ayrım var:
Başarısızlık karşısında pes etmek başka, artık anlamlı veya ulaşılabilir olmayan bir hedeften vazgeçmek başka.
Bir öğrencinin matematikte ilk denemesinde başarısız olup çalışmayı bırakması “erken pes etmek” olabilir.
Ancak aynı öğrencinin üç yıl boyunca aynı yöntemle çalışmasına rağmen ilerleme kaydedemediğini fark edip çalışma yöntemini değiştirmesi pes etmek değildir. Tam tersine, strateji değiştirmektir.
İlişkilerde Pes Etmek: En Tartışmalı Alan
“İlişkide pes etmek” ifadesi belki de en fazla yanlış yorumlanan alanlardan biri.
Bir ilişkide sorun yaşandığında “Biraz daha mücadele etmelisin” demek kolaydır. Fakat ilişkinin devamının iki kişinin çabasına bağlı olduğunu unutuyoruz.
Tek taraflı çaba, uzun vadede sürdürülebilir olmayabilir.
Bir kişi iletişim kurmaya çalışıyor, sorunları konuşuyor, gerektiğinde profesyonel destek öneriyor ve karşı taraf hiçbir sorumluluk almıyorsa, ilişkinin sona erdirilmesi her zaman “pes etmek” olarak görülmemeli.
Öte yandan ilk ciddi anlaşmazlıkta ilişkiyi bitirmek de her zaman sağlıklı bir karar değildir.
Burada kriter cinsiyet değil, sorunun niteliği, karşılıklı çaba ve değişim ihtimali olmalı.
Özellikle şiddet, tehdit, zorlayıcı kontrol veya ciddi güvenlik riski bulunan ilişkilerde “pes etmemek” bir erdem gibi sunulmamalıdır. Böyle durumlarda kişinin güvenliği ve destek kaynaklarına ulaşabilmesi çok daha önemlidir. WHO'nun toplumsal cinsiyet ve sağlık çalışmalarında toplumsal normların ve eşitsizliklerin bireylerin sağlık ve güvenlik sonuçlarını etkileyebildiği açıkça vurgulanıyor.
Pes Etmek Bazen Kaybetmek, Bazen Kazanmak Olabilir
Benim açımdan konunun en ilginç tarafı şu: “Pes etmek” kelimesinin içinde otomatik olarak başarısızlık anlamı taşıyoruz. Oysa davranışın sonucuna bakmadan bunu söylemek mümkün değil.
Bir insan sınavdan kaçtığı için pes etmiş olabilir.
Bir başkası yıllardır kendisini mutsuz eden bir kariyeri bırakarak hayatında yeni bir sayfa açmış olabilir.
Bir kişi borç batağındaki şirketini kapattığı için “pes etti” denebilir.
Başka biri ise aynı şirketi kapatarak daha büyük bir zararı önlemiş olabilir.
Bu nedenle bence daha doğru soru “Pes etti mi?” değil, “Neden bıraktı ve bıraktıktan sonra ne yaptı?” olmalı.
Araştırmaların ortaya koyduğu önemli noktalardan biri de hedef bırakmanın her zaman pasif bir süreç olmadığıdır. Bazı durumlarda kişi mevcut hedefi terk ederken başka bir hedefe yönelir. Hatta bazı çalışmalar hedefin artık ulaşılabilir olmadığı koşullarda psikolojik olarak ondan uzaklaşabilmenin iyi oluş açısından yararlı olabileceğini gösteriyor.
Bu yüzden “pes etmek” ile “yeniden yönelmek” arasındaki çizgiyi görmek gerekiyor.
Erkek-Kadın Karşılaştırmasında En Sağlıklı Yaklaşım Ne?
Erkeklerin daha veri odaklı, kadınların daha duygusal olduğu şeklindeki genelleme bazı ortalama araştırma bulgularından esinlenebilir; fakat bireyleri açıklamak için yeterli değildir.
Erkeklerin de sosyal baskılardan, ilişkilerden ve duygulardan etkilendiğini; kadınların da maliyet-fayda hesabı yaptığını gözden kaçırmamak gerekiyor.
Hatta bazen aynı kişi farklı durumlarda iki yaklaşımı birden kullanabilir.
Bir erkek iş hayatında son derece analitik karar verirken boşanma sürecinde duygusal davranabilir.
Bir kadın ilişkisinde yoğun duygular yaşarken kariyer konusunda tamamen rakamlara ve olasılıklara göre karar verebilir.
Bu nedenle cinsiyetleri iki ayrı psikolojik kutup gibi ele almak yerine bireysel farklılıklar + toplumsal roller + ekonomik koşullar + kişisel hedefler + sosyal destek bileşimini değerlendirmek daha gerçekçi.
WHO'nun toplumsal cinsiyet yaklaşımı da cinsiyetin tek başına açıklayıcı olmadığını, sosyal ve ekonomik eşitsizliklerin yaş, sosyoekonomik durum, engellilik ve diğer faktörlerle kesiştiğini vurguluyor.
Sonuç: Pes Vermek mi, Doğru Zamanda Bırakmak mı?
“Pes vermek” günlük dilde çoğunlukla “pes etmek”, yani yenilgiyi kabul etmek veya mücadeleyi bırakmak anlamında kullanılıyor. Ancak psikolojik açıdan mesele bundan çok daha karmaşık.
Bir hedefe sonuna kadar bağlı kalmak her zaman güç göstergesi değildir. Aynı şekilde bir hedefi bırakmak da otomatik olarak zayıflık değildir.
Bazen devam etmek cesarettir.
Bazen bırakmak cesarettir.
Bazen ise ikisi de değildir; yalnızca koşulların sonucudur.
Asıl olgunluk belki de kişinin “Ben neden devam ediyorum?” ve “Neden bırakıyorum?” sorularını dürüstçe sorabilmesinde yatıyor.
Buradan forum tartışmasını şu sorularla açmak isterim:
Sizce bir insan hangi noktada “pes etmiş” sayılır? Bir hedefi bırakmak ile strateji değiştirmek arasındaki çizgi nerede?
“Asla pes etme” düşüncesi sizce insanı motive ediyor mu, yoksa bazı durumlarda gereksiz yere zarar verici bir ısrarcılığa mı sürüklüyor?
Erkeklerin ve kadınların pes etme kararlarını gerçekten farklı değerlendirdiğini düşünüyor musunuz, yoksa bu farkların temelinde toplumsal roller ve yaşanan koşullar mı var?
Ve belki de en zor soru: Hayatınızda “pes ettim” diye gördüğünüz bir karar, bugün geriye dönüp baktığınızda aslında doğru zamanda verilmiş bir karar olabilir mi?
Kaynaklar ve Güvenilir Referanslar
1. Scholer, A. A., Hubley, C. & Fujita, K. (2024). A multiple-goal framework for exploring goal disengagement. Nature Reviews Psychology. Hedeflerden vazgeçmenin ve kaynakların alternatif hedeflere aktarılmasının psikolojik boyutlarını inceler.
2. Moshontz, H. & Hoyle, R. H. (2021). Resisting, Recognizing, and Returning: A Three-Component Model and Review of Persistence in Episodic Goals. Social and Personality Psychology Compass. Günlük hayatta devam etmenin yalnızca iradeden ibaret olmadığını ele alır.
3. Ntoumanis, N. & Sedikides, C. (2018). Holding on to the Goal or Letting It Go and Moving On? A Tripartite Model of Goal Striving. Current Directions in Psychological Science. Hedefi sürdürme ve stratejik biçimde bırakma arasındaki dengeyi inceler.
4. Tamres, L. K., Janicki, D. & Helgeson, V. S. (2002). Sex Differences in Coping Behavior: A Meta-Analytic Review. Personality and Social Psychology Review. Cinsiyetler arasında başa çıkma stratejileri konusunda bulunan ortalama farklılıkları ve bunların bağlama göre değişimini değerlendirir.
5. World Health Organization. Gender and Health / Gender and Health in Europe. Toplumsal cinsiyet normlarının sağlık, yardım arama davranışları ve sosyal koşullarla ilişkisini ele alan WHO kaynakları.
6. World Health Organization. Mental Health: Strengthening Our Response. Ruh sağlığının bireysel özelliklerin yanında sosyal, ekonomik ve çevresel faktörlerle birlikte şekillendiğini ortaya koyan güncel WHO kaynağı.
WHO – Mental Health
WHO – Gender and Health
Nature Reviews Psychology – Goal Disengagement
PubMed – Persistence and Goal Pursuit Review
Bilimsel literatürde son yıllarda hedeflerden stratejik biçimde uzaklaşmanın önemi daha fazla tartışılıyor. Ntoumanis ve Sedikides'in geliştirdiği hedef mücadelesi modeline göre bazı durumlarda mevcut hedefi sürdürmek yerine ulaşılabilir başka bir hedefe kaynak aktarmak daha işlevsel olabilir.
Burada çok önemli bir ayrım var:
Başarısızlık karşısında pes etmek başka, artık anlamlı veya ulaşılabilir olmayan bir hedeften vazgeçmek başka.
Bir öğrencinin matematikte ilk denemesinde başarısız olup çalışmayı bırakması “erken pes etmek” olabilir.
Ancak aynı öğrencinin üç yıl boyunca aynı yöntemle çalışmasına rağmen ilerleme kaydedemediğini fark edip çalışma yöntemini değiştirmesi pes etmek değildir. Tam tersine, strateji değiştirmektir.
İlişkilerde Pes Etmek: En Tartışmalı Alan
“İlişkide pes etmek” ifadesi belki de en fazla yanlış yorumlanan alanlardan biri.
Bir ilişkide sorun yaşandığında “Biraz daha mücadele etmelisin” demek kolaydır. Fakat ilişkinin devamının iki kişinin çabasına bağlı olduğunu unutuyoruz.
Tek taraflı çaba, uzun vadede sürdürülebilir olmayabilir.
Bir kişi iletişim kurmaya çalışıyor, sorunları konuşuyor, gerektiğinde profesyonel destek öneriyor ve karşı taraf hiçbir sorumluluk almıyorsa, ilişkinin sona erdirilmesi her zaman “pes etmek” olarak görülmemeli.
Öte yandan ilk ciddi anlaşmazlıkta ilişkiyi bitirmek de her zaman sağlıklı bir karar değildir.
Burada kriter cinsiyet değil, sorunun niteliği, karşılıklı çaba ve değişim ihtimali olmalı.
Özellikle şiddet, tehdit, zorlayıcı kontrol veya ciddi güvenlik riski bulunan ilişkilerde “pes etmemek” bir erdem gibi sunulmamalıdır. Böyle durumlarda kişinin güvenliği ve destek kaynaklarına ulaşabilmesi çok daha önemlidir. WHO'nun toplumsal cinsiyet ve sağlık çalışmalarında toplumsal normların ve eşitsizliklerin bireylerin sağlık ve güvenlik sonuçlarını etkileyebildiği açıkça vurgulanıyor.
Pes Etmek Bazen Kaybetmek, Bazen Kazanmak Olabilir
Benim açımdan konunun en ilginç tarafı şu: “Pes etmek” kelimesinin içinde otomatik olarak başarısızlık anlamı taşıyoruz. Oysa davranışın sonucuna bakmadan bunu söylemek mümkün değil.
Bir insan sınavdan kaçtığı için pes etmiş olabilir.
Bir başkası yıllardır kendisini mutsuz eden bir kariyeri bırakarak hayatında yeni bir sayfa açmış olabilir.
Bir kişi borç batağındaki şirketini kapattığı için “pes etti” denebilir.
Başka biri ise aynı şirketi kapatarak daha büyük bir zararı önlemiş olabilir.
Bu nedenle bence daha doğru soru “Pes etti mi?” değil, “Neden bıraktı ve bıraktıktan sonra ne yaptı?” olmalı.
Araştırmaların ortaya koyduğu önemli noktalardan biri de hedef bırakmanın her zaman pasif bir süreç olmadığıdır. Bazı durumlarda kişi mevcut hedefi terk ederken başka bir hedefe yönelir. Hatta bazı çalışmalar hedefin artık ulaşılabilir olmadığı koşullarda psikolojik olarak ondan uzaklaşabilmenin iyi oluş açısından yararlı olabileceğini gösteriyor.
Bu yüzden “pes etmek” ile “yeniden yönelmek” arasındaki çizgiyi görmek gerekiyor.
Erkek-Kadın Karşılaştırmasında En Sağlıklı Yaklaşım Ne?
Erkeklerin daha veri odaklı, kadınların daha duygusal olduğu şeklindeki genelleme bazı ortalama araştırma bulgularından esinlenebilir; fakat bireyleri açıklamak için yeterli değildir.
Erkeklerin de sosyal baskılardan, ilişkilerden ve duygulardan etkilendiğini; kadınların da maliyet-fayda hesabı yaptığını gözden kaçırmamak gerekiyor.
Hatta bazen aynı kişi farklı durumlarda iki yaklaşımı birden kullanabilir.
Bir erkek iş hayatında son derece analitik karar verirken boşanma sürecinde duygusal davranabilir.
Bir kadın ilişkisinde yoğun duygular yaşarken kariyer konusunda tamamen rakamlara ve olasılıklara göre karar verebilir.
Bu nedenle cinsiyetleri iki ayrı psikolojik kutup gibi ele almak yerine bireysel farklılıklar + toplumsal roller + ekonomik koşullar + kişisel hedefler + sosyal destek bileşimini değerlendirmek daha gerçekçi.
WHO'nun toplumsal cinsiyet yaklaşımı da cinsiyetin tek başına açıklayıcı olmadığını, sosyal ve ekonomik eşitsizliklerin yaş, sosyoekonomik durum, engellilik ve diğer faktörlerle kesiştiğini vurguluyor.
Sonuç: Pes Vermek mi, Doğru Zamanda Bırakmak mı?
“Pes vermek” günlük dilde çoğunlukla “pes etmek”, yani yenilgiyi kabul etmek veya mücadeleyi bırakmak anlamında kullanılıyor. Ancak psikolojik açıdan mesele bundan çok daha karmaşık.
Bir hedefe sonuna kadar bağlı kalmak her zaman güç göstergesi değildir. Aynı şekilde bir hedefi bırakmak da otomatik olarak zayıflık değildir.
Bazen devam etmek cesarettir.
Bazen bırakmak cesarettir.
Bazen ise ikisi de değildir; yalnızca koşulların sonucudur.
Asıl olgunluk belki de kişinin “Ben neden devam ediyorum?” ve “Neden bırakıyorum?” sorularını dürüstçe sorabilmesinde yatıyor.
Buradan forum tartışmasını şu sorularla açmak isterim:
Sizce bir insan hangi noktada “pes etmiş” sayılır? Bir hedefi bırakmak ile strateji değiştirmek arasındaki çizgi nerede?
“Asla pes etme” düşüncesi sizce insanı motive ediyor mu, yoksa bazı durumlarda gereksiz yere zarar verici bir ısrarcılığa mı sürüklüyor?
Erkeklerin ve kadınların pes etme kararlarını gerçekten farklı değerlendirdiğini düşünüyor musunuz, yoksa bu farkların temelinde toplumsal roller ve yaşanan koşullar mı var?
Ve belki de en zor soru: Hayatınızda “pes ettim” diye gördüğünüz bir karar, bugün geriye dönüp baktığınızda aslında doğru zamanda verilmiş bir karar olabilir mi?
Kaynaklar ve Güvenilir Referanslar
1. Scholer, A. A., Hubley, C. & Fujita, K. (2024). A multiple-goal framework for exploring goal disengagement. Nature Reviews Psychology. Hedeflerden vazgeçmenin ve kaynakların alternatif hedeflere aktarılmasının psikolojik boyutlarını inceler.
2. Moshontz, H. & Hoyle, R. H. (2021). Resisting, Recognizing, and Returning: A Three-Component Model and Review of Persistence in Episodic Goals. Social and Personality Psychology Compass. Günlük hayatta devam etmenin yalnızca iradeden ibaret olmadığını ele alır.
3. Ntoumanis, N. & Sedikides, C. (2018). Holding on to the Goal or Letting It Go and Moving On? A Tripartite Model of Goal Striving. Current Directions in Psychological Science. Hedefi sürdürme ve stratejik biçimde bırakma arasındaki dengeyi inceler.
4. Tamres, L. K., Janicki, D. & Helgeson, V. S. (2002). Sex Differences in Coping Behavior: A Meta-Analytic Review. Personality and Social Psychology Review. Cinsiyetler arasında başa çıkma stratejileri konusunda bulunan ortalama farklılıkları ve bunların bağlama göre değişimini değerlendirir.
5. World Health Organization. Gender and Health / Gender and Health in Europe. Toplumsal cinsiyet normlarının sağlık, yardım arama davranışları ve sosyal koşullarla ilişkisini ele alan WHO kaynakları.
6. World Health Organization. Mental Health: Strengthening Our Response. Ruh sağlığının bireysel özelliklerin yanında sosyal, ekonomik ve çevresel faktörlerle birlikte şekillendiğini ortaya koyan güncel WHO kaynağı.
WHO – Mental Health
WHO – Gender and Health
Nature Reviews Psychology – Goal Disengagement
PubMed – Persistence and Goal Pursuit Review