Selin
New member
POLİSLİKTE PSİKİYATRİ GEÇMİŞİ KAÇ YILDIR? BİLİMSEL VERİLER, SAĞLIK MEVZUATI VE ADAYLARIN MERAK ETTİĞİ GERÇEKLER
Polis olmak isteyenlerin sağlık şartlarını araştırırken en çok merak ettiği konulardan biri, geçmişte yaşanmış bir psikiyatrik rahatsızlığın polisliğe engel olup olmadığıdır. Özellikle birkaç yıl önce psikiyatriste gitmiş, kaygı veya depresyon nedeniyle tedavi görmüş ya da kısa süreli ilaç kullanmış kişiler, aradan belirli bir zaman geçmesinin yeterli olup olmadığını öğrenmek istiyor. Bu sorunun yalnızca kişisel deneyimlere veya forumlarda paylaşılan bilgilere dayanılarak cevaplanması doğru değil. Çünkü psikiyatrik geçmişin değerlendirilmesinde hastalığın türü, tedavinin süresi, belirtilerin devam edip etmediği ve yürürlükteki sağlık mevzuatı gibi birden fazla değişken bulunuyor.
Konuyu bilimsel açıdan ilginç kılan nokta da burada başlıyor: Bir kişinin geçmişte psikiyatrik destek almış olması, bugün aynı belirtileri yaşadığı veya polislik görevini yapamayacağı anlamına gelir mi? Peki, sağlık değerlendirmesinde yalnızca geçmişteki tanıya mı bakılmalı, yoksa kişinin güncel işlevselliği de dikkate alınmalı mı? Bu yazıda, mevzuat ve hakemli bilimsel araştırmalar ışığında bu soruları birlikte inceleyelim.
1. Polislikte Psikiyatri Geçmişi İçin Kaç Yıl Şartı Var?
En önemli noktayı en başta açıklamak gerekiyor: Polislik başvurularında psikiyatrik geçmişi bulunan herkes için geçerli, genel bir "3 yıl", "5 yıl" veya "10 yıl" bekleme kuralı bulunduğunu söylemek doğru değildir. Psikiyatrik rahatsızlıkların değerlendirilmesi, ilgili sağlık mevzuatındaki ölçütlere ve kişinin tıbbi durumuna bağlıdır.
Türkiye'de polis adaylarının sağlık şartları, Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği ve ilgili hükümler çerçevesinde değerlendirilir. Yönetmelikte sağlık durumları belirli dilimler üzerinden sınıflandırılır. Polis eğitim kurumlarına alınacak adaylarda aranan şartlar ile görevdeki personelin sağlık durumunun değerlendirilmesi de aynı çerçevede ele alınsa bile her durumun hukuki sonucu aynı değildir.
Bu nedenle geçmişte psikiyatriye başvuran bir adayın, yalnızca aradan kaç yıl geçtiğini hesaplayarak başvurusunun kabul edileceğini veya reddedileceğini kesin biçimde belirlemesi mümkün değildir. Örneğin, geçmişte kısa süreli bir kaygı şikâyeti nedeniyle değerlendirilmiş olmakla uzun süreli, tekrarlayan ve işlevselliği etkileyen bir psikiyatrik hastalık öyküsü aynı şekilde ele alınmayabilir.
Burada şu ayrımı yapmak önemlidir:
- Psikiyatriste başvurmak: Tek başına belirli bir psikiyatrik hastalığın kesin tanısı konulduğu anlamına gelmez.
- İlaç kullanmış olmak: İlacın hangi nedenle verildiği, kullanım süresi ve tedavi süreci önem taşır.
- Psikiyatrik tanı almış olmak: Tanının türü, seyri, şiddeti ve güncel durumla ilişkisi değerlendirilir.
- Tedavinin üzerinden zaman geçmiş olması: Önemli bir bilgi olabilir; ancak tek başına uygunluk garantisi oluşturmaz.
Dolayısıyla "Psikiyatri geçmişim var, üzerinden beş yıl geçti; polis olabilir miyim?" sorusunun bilimsel ve hukuki açıdan doğru cevabı, yalnızca yıl sayısına bakılarak verilemez.
2. Sağlık Yönetmeliği Nasıl Değerlendirilmelidir?
Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği, adayların ve personelin sağlık durumlarının hangi koşullarda değerlendirileceğini düzenleyen temel mevzuatlardan biridir. Yönetmeliğin 2018 tarihli düzenlemesi ve 2019 ile 2021 yıllarında yapılan değişiklikleri, adayların sağlık şartlarının değerlendirilmesinde önem taşımaktadır.
Mevzuatta yer alan sağlık dilimleri, her hastalığın aynı sonucu doğurmadığını anlamak açısından önemlidir. Özellikle psikiyatrik hastalıklar için ilgili eklerde yer alan tanımlar ve değerlendirme hükümleri dikkate alınmalıdır. Bir sağlık durumunun hangi dilime girdiği, adayın eğitim kurumuna kabul edilmesi veya görev yapabilmesi açısından belirleyici olabilir.
Burada iki farklı soruyu birbirinden ayırmak gerekir. Birincisi, geçmişte yaşanmış bir sağlık sorununun hangi tıbbi kategoriye girdiğidir. İkincisi ise bu kategorinin ilgili başvuru türü bakımından hangi hukuki sonucu doğurduğudur. Bu iki aşama birbirine bağlı olmakla birlikte aynı şey değildir.
Örneğin, geçmişte kullanılan bir ilacın adını bilmek tek başına yeterli olmayabilir. Aynı ilaç farklı tanılar için reçete edilebilir. Benzer şekilde, geçmişte konulmuş bir tanının bugün devam edip etmediği ve sağlık kurulunun güncel değerlendirmesi de önem taşıyabilir.
Adayların güncel yönetmelik metnini ve başvurdukları polis eğitim kurumunun ilgili duyurularını incelemesi gerekir. Eski forum mesajları, önceki yıllarda yapılan alımlara ilişkin kişisel deneyimler veya başka bir adayın sağlık kurulu sonucu, güncel başvuruda kesin ölçüt olarak kabul edilmemelidir.
Önemli bir uyarı da şudur: Mevzuatın güncel sürümü ve ilgili hastalık maddeleri incelenmeden, herhangi bir tanı için kesin bir bekleme süresi veya otomatik kabul sonucu ileri sürülmemelidir.
3. Bilimsel Araştırmalar Psikiyatrik Geçmiş Hakkında Ne Söylüyor?
Polislikte psikiyatrik geçmişi değerlendirirken bilimsel araştırmaların katkısı, ruh sağlığının sabit ve değişmez bir özellik olmadığını göstermesidir. Bir kişinin geçmişte yaşadığı belirtiler, gelecekteki işlevselliğini tek başına ve kusursuz biçimde tahmin etmeyebilir.
Bu konuda önemli bir çalışma, 2020 yılında Occupational Medicine dergisinde yayımlanan ve polis adaylarında işe giriş öncesi psikolojik testlerin sonraki ruhsal sağlık sonuçlarıyla ilişkisini araştıran prospektif çalışmadır.
Araştırmacılar, psikolojik nedenlerle iş göremezlik yaşayan 150 polis memurunu, psikolojik açıdan sağlıklı 150 memurdan oluşan bir kontrol grubuyla karşılaştırmıştır. Çalışmada kişilik özellikleri ve psikopatolojiyle ilişkili ölçekler incelenmiş; analizlerde koşullu lojistik regresyon yöntemi kullanılmıştır. İzlem süresi yedi yıldır.
Araştırmanın temel bulgusu, işe giriş öncesinde uygulanan kişilik ve psikopatoloji ölçümlerinin, sonraki psikolojik nedenli iş göremezliği beklenen biçimde öngördüğünün gösterilememesidir. Araştırmacılar, gelecekteki ruh sağlığı sorunlarını tahmin etmek için başka ölçümlerin daha yararlı olabileceğini belirtmiştir.
Bu bulgu, psikiyatrik geçmişi olan herkesin polislik yapabileceğini kanıtlamaz. Aynı şekilde, geçmişte psikiyatrik destek almış kişilerin mutlaka mesleğe uygun olmadığı sonucunu da desteklemez. Çalışmanın asıl önemi, tek bir değerlendirme veya ölçümün gelecekteki ruh sağlığı riskini kusursuz biçimde tahmin edemediğini göstermesidir.
Araştırmanın sınırlılıklarını da unutmamak gerekir. Çalışma belirli bir ülkedeki polis memurlarını ve belirli ölçüm araçlarını incelemiştir. Türkiye'deki sağlık mevzuatının hukuki koşullarını doğrudan değerlendirmemiştir. Bu nedenle bulgular, Türkiye'de polisliğe kabul şartlarının yerine geçmez; yalnızca mesleki psikolojik değerlendirmenin bilimsel açıdan nasıl yorumlanabileceğine katkı sağlar.
Kaynak: A prospective study of pre-employment psychological testing amongst police recruits. Occupational Medicine, 2020. PubMed kaydı: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32040153/
4. Polislerde Ruh Sağlığı ve Yardım Arama Davranışı Üzerine Veriler
Polislikte psikiyatrik geçmiş konusunu anlamak için yalnızca adayları değil, mesleği sürdüren polis memurlarını inceleyen araştırmalara da bakmak gerekir.
JAMA Network Open dergisinde yayımlanan bir araştırmada, büyük bir ABD kentindeki polis teşkilatından 434 personelin verileri incelenmiştir. Araştırmada katılımcıların yüzde 82'si erkekti. Katılımcıların yüzde 12'si yaşamlarının bir döneminde ruhsal hastalık tanısı aldığını bildirmiş, yüzde 26'sı ise güncel ruhsal hastalık belirtileri açısından yapılan taramada pozitif sonuç vermiştir.
Araştırmada, katılımcıların yalnızca bir bölümünün son 12 ayda ruh sağlığı hizmetlerinden yararlandığı bildirilmiştir. Odak grup görüşmelerinde yardım aramayı zorlaştıran etkenler arasında gizliliğin korunmasına ilişkin endişeler, damgalanma korkusu ve psikolojik destek almanın mesleki yeterlilik konusunda olumsuz algılanacağı düşüncesi öne çıkmıştır.
Bu sonuçlar, psikiyatrik geçmişin neden yalnızca bir kayıt meselesi olarak ele alınmaması gerektiğini gösteriyor. İnsanlar ruhsal sorunlarını açıklamaktan çekiniyorsa, sağlık değerlendirmelerinin gerçek durumu yansıtması da güçleşebilir.
Bununla birlikte, söz konusu araştırma ABD'deki belirli bir polis teşkilatında gerçekleştirilmiştir. Sonuçları Türkiye'deki polis adaylarına doğrudan genellemek doğru olmaz. Araştırmanın değeri, ruh sağlığı ve mesleki yeterlilik arasındaki ilişkinin sosyal ve kurumsal boyutlarını görünür kılmasıdır.
Kaynak: Prevalence of Mental Illness and Mental Health Care Use Among Police Officers. JAMA Network Open, 2020. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7542299/
5. Psikiyatrik Geçmişi Gizlemek mi, Doğru Beyanda Bulunmak mı?
Polis adaylarının zaman zaman karşılaştığı önemli bir ikilem, geçmişteki psikiyatrik başvurularını açıklamanın kendilerine zarar verip vermeyeceğidir. Bu endişeyi anlamak mümkündür. Yıllar önce yaşanan bir sorun nedeniyle mesleki hedeflerin tehlikeye girebileceği düşüncesi, kişiyi kaygılandırabilir. Ancak bilimsel değerlendirme açısından geçmişi gizlemek ile kişinin bugünkü durumunu doğru biçimde ortaya koymak birbirinden farklıdır.
2021 yılında BMJ Open dergisinde yayımlanan bir araştırma, polis memurlarının ruhsal sağlık belirtilerini açıklama davranışını incelemiştir. Araştırmaya 90 polis memuru katılmış ve aynı katılımcılar iki farklı koşulda değerlendirilmiştir: İşveren tarafından uygulanan tarama ve bağımsız bir kuruluş tarafından anonim olarak uygulanan tarama.
Polis olmak isteyenlerin sağlık şartlarını araştırırken en çok merak ettiği konulardan biri, geçmişte yaşanmış bir psikiyatrik rahatsızlığın polisliğe engel olup olmadığıdır. Özellikle birkaç yıl önce psikiyatriste gitmiş, kaygı veya depresyon nedeniyle tedavi görmüş ya da kısa süreli ilaç kullanmış kişiler, aradan belirli bir zaman geçmesinin yeterli olup olmadığını öğrenmek istiyor. Bu sorunun yalnızca kişisel deneyimlere veya forumlarda paylaşılan bilgilere dayanılarak cevaplanması doğru değil. Çünkü psikiyatrik geçmişin değerlendirilmesinde hastalığın türü, tedavinin süresi, belirtilerin devam edip etmediği ve yürürlükteki sağlık mevzuatı gibi birden fazla değişken bulunuyor.
Konuyu bilimsel açıdan ilginç kılan nokta da burada başlıyor: Bir kişinin geçmişte psikiyatrik destek almış olması, bugün aynı belirtileri yaşadığı veya polislik görevini yapamayacağı anlamına gelir mi? Peki, sağlık değerlendirmesinde yalnızca geçmişteki tanıya mı bakılmalı, yoksa kişinin güncel işlevselliği de dikkate alınmalı mı? Bu yazıda, mevzuat ve hakemli bilimsel araştırmalar ışığında bu soruları birlikte inceleyelim.
1. Polislikte Psikiyatri Geçmişi İçin Kaç Yıl Şartı Var?
En önemli noktayı en başta açıklamak gerekiyor: Polislik başvurularında psikiyatrik geçmişi bulunan herkes için geçerli, genel bir "3 yıl", "5 yıl" veya "10 yıl" bekleme kuralı bulunduğunu söylemek doğru değildir. Psikiyatrik rahatsızlıkların değerlendirilmesi, ilgili sağlık mevzuatındaki ölçütlere ve kişinin tıbbi durumuna bağlıdır.
Türkiye'de polis adaylarının sağlık şartları, Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği ve ilgili hükümler çerçevesinde değerlendirilir. Yönetmelikte sağlık durumları belirli dilimler üzerinden sınıflandırılır. Polis eğitim kurumlarına alınacak adaylarda aranan şartlar ile görevdeki personelin sağlık durumunun değerlendirilmesi de aynı çerçevede ele alınsa bile her durumun hukuki sonucu aynı değildir.
Bu nedenle geçmişte psikiyatriye başvuran bir adayın, yalnızca aradan kaç yıl geçtiğini hesaplayarak başvurusunun kabul edileceğini veya reddedileceğini kesin biçimde belirlemesi mümkün değildir. Örneğin, geçmişte kısa süreli bir kaygı şikâyeti nedeniyle değerlendirilmiş olmakla uzun süreli, tekrarlayan ve işlevselliği etkileyen bir psikiyatrik hastalık öyküsü aynı şekilde ele alınmayabilir.
Burada şu ayrımı yapmak önemlidir:
- Psikiyatriste başvurmak: Tek başına belirli bir psikiyatrik hastalığın kesin tanısı konulduğu anlamına gelmez.
- İlaç kullanmış olmak: İlacın hangi nedenle verildiği, kullanım süresi ve tedavi süreci önem taşır.
- Psikiyatrik tanı almış olmak: Tanının türü, seyri, şiddeti ve güncel durumla ilişkisi değerlendirilir.
- Tedavinin üzerinden zaman geçmiş olması: Önemli bir bilgi olabilir; ancak tek başına uygunluk garantisi oluşturmaz.
Dolayısıyla "Psikiyatri geçmişim var, üzerinden beş yıl geçti; polis olabilir miyim?" sorusunun bilimsel ve hukuki açıdan doğru cevabı, yalnızca yıl sayısına bakılarak verilemez.
2. Sağlık Yönetmeliği Nasıl Değerlendirilmelidir?
Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği, adayların ve personelin sağlık durumlarının hangi koşullarda değerlendirileceğini düzenleyen temel mevzuatlardan biridir. Yönetmeliğin 2018 tarihli düzenlemesi ve 2019 ile 2021 yıllarında yapılan değişiklikleri, adayların sağlık şartlarının değerlendirilmesinde önem taşımaktadır.
Mevzuatta yer alan sağlık dilimleri, her hastalığın aynı sonucu doğurmadığını anlamak açısından önemlidir. Özellikle psikiyatrik hastalıklar için ilgili eklerde yer alan tanımlar ve değerlendirme hükümleri dikkate alınmalıdır. Bir sağlık durumunun hangi dilime girdiği, adayın eğitim kurumuna kabul edilmesi veya görev yapabilmesi açısından belirleyici olabilir.
Burada iki farklı soruyu birbirinden ayırmak gerekir. Birincisi, geçmişte yaşanmış bir sağlık sorununun hangi tıbbi kategoriye girdiğidir. İkincisi ise bu kategorinin ilgili başvuru türü bakımından hangi hukuki sonucu doğurduğudur. Bu iki aşama birbirine bağlı olmakla birlikte aynı şey değildir.
Örneğin, geçmişte kullanılan bir ilacın adını bilmek tek başına yeterli olmayabilir. Aynı ilaç farklı tanılar için reçete edilebilir. Benzer şekilde, geçmişte konulmuş bir tanının bugün devam edip etmediği ve sağlık kurulunun güncel değerlendirmesi de önem taşıyabilir.
Adayların güncel yönetmelik metnini ve başvurdukları polis eğitim kurumunun ilgili duyurularını incelemesi gerekir. Eski forum mesajları, önceki yıllarda yapılan alımlara ilişkin kişisel deneyimler veya başka bir adayın sağlık kurulu sonucu, güncel başvuruda kesin ölçüt olarak kabul edilmemelidir.
Önemli bir uyarı da şudur: Mevzuatın güncel sürümü ve ilgili hastalık maddeleri incelenmeden, herhangi bir tanı için kesin bir bekleme süresi veya otomatik kabul sonucu ileri sürülmemelidir.
3. Bilimsel Araştırmalar Psikiyatrik Geçmiş Hakkında Ne Söylüyor?
Polislikte psikiyatrik geçmişi değerlendirirken bilimsel araştırmaların katkısı, ruh sağlığının sabit ve değişmez bir özellik olmadığını göstermesidir. Bir kişinin geçmişte yaşadığı belirtiler, gelecekteki işlevselliğini tek başına ve kusursuz biçimde tahmin etmeyebilir.
Bu konuda önemli bir çalışma, 2020 yılında Occupational Medicine dergisinde yayımlanan ve polis adaylarında işe giriş öncesi psikolojik testlerin sonraki ruhsal sağlık sonuçlarıyla ilişkisini araştıran prospektif çalışmadır.
Araştırmacılar, psikolojik nedenlerle iş göremezlik yaşayan 150 polis memurunu, psikolojik açıdan sağlıklı 150 memurdan oluşan bir kontrol grubuyla karşılaştırmıştır. Çalışmada kişilik özellikleri ve psikopatolojiyle ilişkili ölçekler incelenmiş; analizlerde koşullu lojistik regresyon yöntemi kullanılmıştır. İzlem süresi yedi yıldır.
Araştırmanın temel bulgusu, işe giriş öncesinde uygulanan kişilik ve psikopatoloji ölçümlerinin, sonraki psikolojik nedenli iş göremezliği beklenen biçimde öngördüğünün gösterilememesidir. Araştırmacılar, gelecekteki ruh sağlığı sorunlarını tahmin etmek için başka ölçümlerin daha yararlı olabileceğini belirtmiştir.
Bu bulgu, psikiyatrik geçmişi olan herkesin polislik yapabileceğini kanıtlamaz. Aynı şekilde, geçmişte psikiyatrik destek almış kişilerin mutlaka mesleğe uygun olmadığı sonucunu da desteklemez. Çalışmanın asıl önemi, tek bir değerlendirme veya ölçümün gelecekteki ruh sağlığı riskini kusursuz biçimde tahmin edemediğini göstermesidir.
Araştırmanın sınırlılıklarını da unutmamak gerekir. Çalışma belirli bir ülkedeki polis memurlarını ve belirli ölçüm araçlarını incelemiştir. Türkiye'deki sağlık mevzuatının hukuki koşullarını doğrudan değerlendirmemiştir. Bu nedenle bulgular, Türkiye'de polisliğe kabul şartlarının yerine geçmez; yalnızca mesleki psikolojik değerlendirmenin bilimsel açıdan nasıl yorumlanabileceğine katkı sağlar.
Kaynak: A prospective study of pre-employment psychological testing amongst police recruits. Occupational Medicine, 2020. PubMed kaydı: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32040153/
4. Polislerde Ruh Sağlığı ve Yardım Arama Davranışı Üzerine Veriler
Polislikte psikiyatrik geçmiş konusunu anlamak için yalnızca adayları değil, mesleği sürdüren polis memurlarını inceleyen araştırmalara da bakmak gerekir.
JAMA Network Open dergisinde yayımlanan bir araştırmada, büyük bir ABD kentindeki polis teşkilatından 434 personelin verileri incelenmiştir. Araştırmada katılımcıların yüzde 82'si erkekti. Katılımcıların yüzde 12'si yaşamlarının bir döneminde ruhsal hastalık tanısı aldığını bildirmiş, yüzde 26'sı ise güncel ruhsal hastalık belirtileri açısından yapılan taramada pozitif sonuç vermiştir.
Araştırmada, katılımcıların yalnızca bir bölümünün son 12 ayda ruh sağlığı hizmetlerinden yararlandığı bildirilmiştir. Odak grup görüşmelerinde yardım aramayı zorlaştıran etkenler arasında gizliliğin korunmasına ilişkin endişeler, damgalanma korkusu ve psikolojik destek almanın mesleki yeterlilik konusunda olumsuz algılanacağı düşüncesi öne çıkmıştır.
Bu sonuçlar, psikiyatrik geçmişin neden yalnızca bir kayıt meselesi olarak ele alınmaması gerektiğini gösteriyor. İnsanlar ruhsal sorunlarını açıklamaktan çekiniyorsa, sağlık değerlendirmelerinin gerçek durumu yansıtması da güçleşebilir.
Bununla birlikte, söz konusu araştırma ABD'deki belirli bir polis teşkilatında gerçekleştirilmiştir. Sonuçları Türkiye'deki polis adaylarına doğrudan genellemek doğru olmaz. Araştırmanın değeri, ruh sağlığı ve mesleki yeterlilik arasındaki ilişkinin sosyal ve kurumsal boyutlarını görünür kılmasıdır.
Kaynak: Prevalence of Mental Illness and Mental Health Care Use Among Police Officers. JAMA Network Open, 2020. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7542299/
5. Psikiyatrik Geçmişi Gizlemek mi, Doğru Beyanda Bulunmak mı?
Polis adaylarının zaman zaman karşılaştığı önemli bir ikilem, geçmişteki psikiyatrik başvurularını açıklamanın kendilerine zarar verip vermeyeceğidir. Bu endişeyi anlamak mümkündür. Yıllar önce yaşanan bir sorun nedeniyle mesleki hedeflerin tehlikeye girebileceği düşüncesi, kişiyi kaygılandırabilir. Ancak bilimsel değerlendirme açısından geçmişi gizlemek ile kişinin bugünkü durumunu doğru biçimde ortaya koymak birbirinden farklıdır.
2021 yılında BMJ Open dergisinde yayımlanan bir araştırma, polis memurlarının ruhsal sağlık belirtilerini açıklama davranışını incelemiştir. Araştırmaya 90 polis memuru katılmış ve aynı katılımcılar iki farklı koşulda değerlendirilmiştir: İşveren tarafından uygulanan tarama ve bağımsız bir kuruluş tarafından anonim olarak uygulanan tarama.