Tolga
New member
“Post Pre” ne demek? Pre ve Post kelimelerinin anlamı, kökeni ve günlük hayattaki kullanımı
Bir forumda, sosyal medyada, bir makalede ya da özellikle İngilizce ağırlıklı bir teknoloji, spor, sağlık veya akademik içerikte “pre” ve “post” kelimelerine denk gelip “Tam olarak ne demek bunlar?” diye düşünmek oldukça normal. İlk bakışta iki kısa kelime gibi duruyorlar ama aslında İngilizcede zaman, sıra, aşama ve bir olayın öncesi-sonrası arasındaki ilişkiyi anlatmak için son derece sık kullanılıyorlar.
Benim açımdan konuyu ilginç yapan nokta şu: “pre” ve “post” yalnızca sözlükte “önce” ve “sonra” karşılığı bulunan iki kelime değil. Bilimden ekonomiye, spordan internete, tıptan günlük konuşma diline kadar olayları nasıl sınıflandırdığımızı da etkiliyorlar. Bir şeyi “pre” olarak tanımladığımızda henüz gerçekleşmemiş bir aşamadan, “post” dediğimizde ise gerçekleşmiş bir olayın ardından gelen dönemden söz ediyoruz.
Öncelikle en basit hâliyle söyleyelim:
Pre = önce, öncesi, önceden
Post = sonra, sonrası, sonrasında
Cambridge Dictionary de “pre-” ön ekini bir zaman veya olaydan “önce”, “post-” ön ekini ise “sonra” anlamında açıklıyor. Örneğin pre-flight check uçuş öncesi kontrol, post-election ise seçim sonrası anlamına geliyor. Cambridge Sözlük+1
Peki “post pre” birlikte kullanıldığında ne oluyor? Burada önemli bir ayrıntı var: “post pre” tek başına İngilizcede herkesin kabul ettiği, sabit ve tek anlamlı bir kalıp değildir. Hangi cümlede, hangi alanda ve nasıl yazıldığına bakmak gerekir. Çoğu durumda insanlar aslında “pre ve post”, yani “öncesi ve sonrası” kavramlarını karşılaştırıyor olabilir.
Pre ve Post arasındaki temel mantık
Konuyu kafada oturtmanın en kolay yolu bir zaman çizgisi düşünmek:
PRE → OLAY → POST
Örneğin bir ameliyatı ele alalım.
Ameliyattan önce yapılan kontroller: pre-operative / pre-op
Ameliyatın kendisi: operation
Ameliyattan sonra yapılan takip: post-operative / post-op
Aynı mantık sınavda da çalışır:
Sınav öncesi hazırlık: pre-exam preparation
Sınav sonrası değerlendirme: post-exam evaluation
Bir ekonomik kriz açısından bakarsak:
Kriz öncesi dönem: pre-crisis
Kriz sonrası dönem: post-crisis
Seçim için:
Seçim öncesi: pre-election
Seçim sonrası: post-election
Burada dikkat edilmesi gereken şey, “pre” ve “post” kelimelerinin çoğu zaman tek başlarına değil, başka bir kelimenin önüne gelerek yeni bir anlam oluşturmasıdır. Dilbilgisel açıdan bunlar prefix, yani “ön ek” olarak kullanılabilir. Cambridge, prefix'i bir kelimenin başına eklenerek anlamını değiştiren harf veya harf grubu olarak tanımlıyor. Cambridge Sözlük
Dolayısıyla prepaid, prewar, postwar, postgraduate, postmodern gibi çok sayıda kelime bu mantıkla oluşmuştur.
“Pre” kelimesinin tarihsel kökeni nereden geliyor?
Burada konu biraz daha ilginç hâle geliyor.
“Pre-” modern İngilizcenin icat ettiği rastgele bir ek değil. Kökeni Latince prae kelimesine kadar uzanıyor. Bu kelime zaman veya mekân bakımından “önünde, önce” gibi anlamlar taşıyordu. Daha sonra Eski Fransızca ve Orta Çağ Latincesi üzerinden “pre-” biçimi yaygınlaştı. Etymonline+1
Bu tarihsel köken bugün kullandığımız birçok kelimede hâlâ görülebiliyor.
Örneğin:
prehistory → tarih öncesi
preview → ön izleme
preparation → hazırlık
preliminary → ön, başlangıç niteliğinde
precondition → ön koşul
Burada bana göre önemli olan şey şu: İnsanlar aslında binlerce yıldır olayları “önce” ve “sonra” şeklinde sınıflandırıyor. Modern İngilizcede kullanılan “pre” bunun dilsel bir aracı hâline gelmiş durumda.
Hatta “prefix” kelimesinin kendisi bile “pre” içeriyor. Prefix kelimesi Latince praefigere kökeninden geliyor ve kabaca “önüne yerleştirmek” fikrine dayanıyor. Etymonline
Yani “pre” yalnızca bir kelime parçası değil; Batı dillerindeki kelime oluşturma geleneğinin çok eski bir parçası.
Peki “post” nereden geliyor?
“Post-” kelimesinin kökeni de Latinceye dayanıyor. Latince post, “arkasında, sonra, sonrasında” anlamlarına geliyordu. İngilizcede zaman içerisinde birçok kelimenin yapısına girdi. Etymonline
Örneğin:
postwar → savaş sonrası
postgraduate → lisansüstü
postmodern → postmodern
post-election → seçim sonrası
postoperative → ameliyat sonrası
postscript → sonradan eklenen not
Buradaki temel fikir hep aynı: Bir olayın, sürecin veya durumun arkasından gelen aşama.
Bu nedenle “pre” ve “post” aslında birbirinin doğal karşılığı gibi düşünülebilir.
Pre = olaydan önce
Post = olaydan sonra
Ancak bu iki kelimenin kullanım alanı genişledikçe anlamları da yalnızca fiziksel zaman sıralamasından ibaret olmaktan çıkmıştır.
Bilim dünyasında pre ve post neden bu kadar önemli?
Bilimsel araştırmalarda “önce” ve “sonra” ayrımı özellikle önemlidir. Çünkü araştırmacı bir müdahalenin sonucunu anlamaya çalışıyorsa başlangıç durumunu ve müdahale sonrasındaki durumu karşılaştırmak isteyebilir.
Örneğin bir eğitim programı düşünelim.
Program başlamadan önce öğrencilerin performansı ölçülüyor: pre-test
Program tamamlandıktan sonra tekrar ölçüm yapılıyor: post-test
Burada amaç yalnızca “önce şu puan vardı, sonra bu puan oldu” demek değildir. Araştırmacı iki ölçüm arasındaki farkın gerçekten uygulanan programla ilişkili olup olmadığını değerlendirmeye çalışır.
Fakat burada çok önemli bir bilimsel ayrıntı var: Post-test sonucunun pre-testten yüksek olması tek başına neden-sonuç ilişkisini kanıtlamaz.
Öğrenciler zaman içinde zaten gelişmiş olabilir. Başka bir öğretmen devreye girmiş olabilir. Testi ikinci kez çözmek deneyim kazandırmış olabilir. Dışarıdan başka bir eğitim alınmış olabilir.
Bu nedenle pre-post karşılaştırmaları bilimsel araştırmada kullanışlı olmakla birlikte, araştırma tasarımının tamamı dikkate alınmalıdır.
Bence “pre ve post” kavramlarının en güzel taraflarından biri burada ortaya çıkıyor: Bize değişimi gösteriyorlar ama değişimin nedenini otomatik olarak açıklamıyorlar.
Sağlık ve sporda pre-post kullanımı
Sağlık alanında “pre-op” ve “post-op” gibi ifadeler oldukça yaygındır.
Pre-op: Ameliyat öncesi
Post-op: Ameliyat sonrası
Benzer şekilde spor biliminde de antrenman öncesi ve sonrası ölçümler yapılabilir.
Örneğin:
Pre-workout → antrenman öncesi
Post-workout → antrenman sonrası
Burada “post” kelimesinin “geç” veya “eski” anlamına geldiğini düşünmek yanlış olur. “Post” daha çok bir olaydan sonra gelen aşamayı ifade eder.
Örneğin post-workout meal, “eski antrenman yemeği” değildir; antrenmandan sonra tüketilen öğün anlamındadır.
Aynı şekilde pre-workout da “eski antrenman” değil, antrenmandan önceki dönemle ilgili bir ifadedir.
İnternet ve sosyal medyada “post” kelimesinin başka bir anlamı daha var
Konuyu biraz daha karıştıran nokta burası.
“Post” kelimesi yalnızca “sonra” anlamına gelmez. İnternet kültüründe post = paylaşım/gönderi anlamında da kullanılır.
Örneğin:
“Yeni bir post attım.”
“Bu postu gördünüz mü?”
“Forumda bir post açtım.”
Buradaki “post” ile “post-” ön eki aynı şey değildir.
Bu ayrımı yapmak çok önemli.
post- → sonra, sonrası
post → gönderi, paylaşım
Dolayısıyla bir forum kullanıcısının “post” kelimesini görmesi, bunun mutlaka “sonra” anlamına geldiği anlamına gelmez.
Örneğin:
post-election → seçim sonrası
new forum post → yeni forum gönderisi
İki kullanım tamamen farklıdır.
Forumlarda “post pre” neden kafa karıştırabiliyor?
Forum kültüründe kelimelerin bağlama göre anlam değiştirmesi çok yaygın. Bir kullanıcı “pre ve post” diyorsa büyük ihtimalle bir olayın öncesi ve sonrasını karşılaştırıyordur.
Bir forumda, sosyal medyada, bir makalede ya da özellikle İngilizce ağırlıklı bir teknoloji, spor, sağlık veya akademik içerikte “pre” ve “post” kelimelerine denk gelip “Tam olarak ne demek bunlar?” diye düşünmek oldukça normal. İlk bakışta iki kısa kelime gibi duruyorlar ama aslında İngilizcede zaman, sıra, aşama ve bir olayın öncesi-sonrası arasındaki ilişkiyi anlatmak için son derece sık kullanılıyorlar.
Benim açımdan konuyu ilginç yapan nokta şu: “pre” ve “post” yalnızca sözlükte “önce” ve “sonra” karşılığı bulunan iki kelime değil. Bilimden ekonomiye, spordan internete, tıptan günlük konuşma diline kadar olayları nasıl sınıflandırdığımızı da etkiliyorlar. Bir şeyi “pre” olarak tanımladığımızda henüz gerçekleşmemiş bir aşamadan, “post” dediğimizde ise gerçekleşmiş bir olayın ardından gelen dönemden söz ediyoruz.
Öncelikle en basit hâliyle söyleyelim:
Pre = önce, öncesi, önceden
Post = sonra, sonrası, sonrasında
Cambridge Dictionary de “pre-” ön ekini bir zaman veya olaydan “önce”, “post-” ön ekini ise “sonra” anlamında açıklıyor. Örneğin pre-flight check uçuş öncesi kontrol, post-election ise seçim sonrası anlamına geliyor. Cambridge Sözlük+1
Peki “post pre” birlikte kullanıldığında ne oluyor? Burada önemli bir ayrıntı var: “post pre” tek başına İngilizcede herkesin kabul ettiği, sabit ve tek anlamlı bir kalıp değildir. Hangi cümlede, hangi alanda ve nasıl yazıldığına bakmak gerekir. Çoğu durumda insanlar aslında “pre ve post”, yani “öncesi ve sonrası” kavramlarını karşılaştırıyor olabilir.
Pre ve Post arasındaki temel mantık
Konuyu kafada oturtmanın en kolay yolu bir zaman çizgisi düşünmek:
PRE → OLAY → POST
Örneğin bir ameliyatı ele alalım.
Ameliyattan önce yapılan kontroller: pre-operative / pre-op
Ameliyatın kendisi: operation
Ameliyattan sonra yapılan takip: post-operative / post-op
Aynı mantık sınavda da çalışır:
Sınav öncesi hazırlık: pre-exam preparation
Sınav sonrası değerlendirme: post-exam evaluation
Bir ekonomik kriz açısından bakarsak:
Kriz öncesi dönem: pre-crisis
Kriz sonrası dönem: post-crisis
Seçim için:
Seçim öncesi: pre-election
Seçim sonrası: post-election
Burada dikkat edilmesi gereken şey, “pre” ve “post” kelimelerinin çoğu zaman tek başlarına değil, başka bir kelimenin önüne gelerek yeni bir anlam oluşturmasıdır. Dilbilgisel açıdan bunlar prefix, yani “ön ek” olarak kullanılabilir. Cambridge, prefix'i bir kelimenin başına eklenerek anlamını değiştiren harf veya harf grubu olarak tanımlıyor. Cambridge Sözlük
Dolayısıyla prepaid, prewar, postwar, postgraduate, postmodern gibi çok sayıda kelime bu mantıkla oluşmuştur.
“Pre” kelimesinin tarihsel kökeni nereden geliyor?
Burada konu biraz daha ilginç hâle geliyor.
“Pre-” modern İngilizcenin icat ettiği rastgele bir ek değil. Kökeni Latince prae kelimesine kadar uzanıyor. Bu kelime zaman veya mekân bakımından “önünde, önce” gibi anlamlar taşıyordu. Daha sonra Eski Fransızca ve Orta Çağ Latincesi üzerinden “pre-” biçimi yaygınlaştı. Etymonline+1
Bu tarihsel köken bugün kullandığımız birçok kelimede hâlâ görülebiliyor.
Örneğin:
prehistory → tarih öncesi
preview → ön izleme
preparation → hazırlık
preliminary → ön, başlangıç niteliğinde
precondition → ön koşul
Burada bana göre önemli olan şey şu: İnsanlar aslında binlerce yıldır olayları “önce” ve “sonra” şeklinde sınıflandırıyor. Modern İngilizcede kullanılan “pre” bunun dilsel bir aracı hâline gelmiş durumda.
Hatta “prefix” kelimesinin kendisi bile “pre” içeriyor. Prefix kelimesi Latince praefigere kökeninden geliyor ve kabaca “önüne yerleştirmek” fikrine dayanıyor. Etymonline
Yani “pre” yalnızca bir kelime parçası değil; Batı dillerindeki kelime oluşturma geleneğinin çok eski bir parçası.
Peki “post” nereden geliyor?
“Post-” kelimesinin kökeni de Latinceye dayanıyor. Latince post, “arkasında, sonra, sonrasında” anlamlarına geliyordu. İngilizcede zaman içerisinde birçok kelimenin yapısına girdi. Etymonline
Örneğin:
postwar → savaş sonrası
postgraduate → lisansüstü
postmodern → postmodern
post-election → seçim sonrası
postoperative → ameliyat sonrası
postscript → sonradan eklenen not
Buradaki temel fikir hep aynı: Bir olayın, sürecin veya durumun arkasından gelen aşama.
Bu nedenle “pre” ve “post” aslında birbirinin doğal karşılığı gibi düşünülebilir.
Pre = olaydan önce
Post = olaydan sonra
Ancak bu iki kelimenin kullanım alanı genişledikçe anlamları da yalnızca fiziksel zaman sıralamasından ibaret olmaktan çıkmıştır.
Bilim dünyasında pre ve post neden bu kadar önemli?
Bilimsel araştırmalarda “önce” ve “sonra” ayrımı özellikle önemlidir. Çünkü araştırmacı bir müdahalenin sonucunu anlamaya çalışıyorsa başlangıç durumunu ve müdahale sonrasındaki durumu karşılaştırmak isteyebilir.
Örneğin bir eğitim programı düşünelim.
Program başlamadan önce öğrencilerin performansı ölçülüyor: pre-test
Program tamamlandıktan sonra tekrar ölçüm yapılıyor: post-test
Burada amaç yalnızca “önce şu puan vardı, sonra bu puan oldu” demek değildir. Araştırmacı iki ölçüm arasındaki farkın gerçekten uygulanan programla ilişkili olup olmadığını değerlendirmeye çalışır.
Fakat burada çok önemli bir bilimsel ayrıntı var: Post-test sonucunun pre-testten yüksek olması tek başına neden-sonuç ilişkisini kanıtlamaz.
Öğrenciler zaman içinde zaten gelişmiş olabilir. Başka bir öğretmen devreye girmiş olabilir. Testi ikinci kez çözmek deneyim kazandırmış olabilir. Dışarıdan başka bir eğitim alınmış olabilir.
Bu nedenle pre-post karşılaştırmaları bilimsel araştırmada kullanışlı olmakla birlikte, araştırma tasarımının tamamı dikkate alınmalıdır.
Bence “pre ve post” kavramlarının en güzel taraflarından biri burada ortaya çıkıyor: Bize değişimi gösteriyorlar ama değişimin nedenini otomatik olarak açıklamıyorlar.
Sağlık ve sporda pre-post kullanımı
Sağlık alanında “pre-op” ve “post-op” gibi ifadeler oldukça yaygındır.
Pre-op: Ameliyat öncesi
Post-op: Ameliyat sonrası
Benzer şekilde spor biliminde de antrenman öncesi ve sonrası ölçümler yapılabilir.
Örneğin:
Pre-workout → antrenman öncesi
Post-workout → antrenman sonrası
Burada “post” kelimesinin “geç” veya “eski” anlamına geldiğini düşünmek yanlış olur. “Post” daha çok bir olaydan sonra gelen aşamayı ifade eder.
Örneğin post-workout meal, “eski antrenman yemeği” değildir; antrenmandan sonra tüketilen öğün anlamındadır.
Aynı şekilde pre-workout da “eski antrenman” değil, antrenmandan önceki dönemle ilgili bir ifadedir.
İnternet ve sosyal medyada “post” kelimesinin başka bir anlamı daha var
Konuyu biraz daha karıştıran nokta burası.
“Post” kelimesi yalnızca “sonra” anlamına gelmez. İnternet kültüründe post = paylaşım/gönderi anlamında da kullanılır.
Örneğin:
“Yeni bir post attım.”
“Bu postu gördünüz mü?”
“Forumda bir post açtım.”
Buradaki “post” ile “post-” ön eki aynı şey değildir.
Bu ayrımı yapmak çok önemli.
post- → sonra, sonrası
post → gönderi, paylaşım
Dolayısıyla bir forum kullanıcısının “post” kelimesini görmesi, bunun mutlaka “sonra” anlamına geldiği anlamına gelmez.
Örneğin:
post-election → seçim sonrası
new forum post → yeni forum gönderisi
İki kullanım tamamen farklıdır.
Forumlarda “post pre” neden kafa karıştırabiliyor?
Forum kültüründe kelimelerin bağlama göre anlam değiştirmesi çok yaygın. Bir kullanıcı “pre ve post” diyorsa büyük ihtimalle bir olayın öncesi ve sonrasını karşılaştırıyordur.