Screw up nedir ?

Murat

New member
Screw Up Nedir? Bir Hatanın, Bir Dostluğun ve Yeniden Başlamanın Hikâyesi

Bazen Her Şey Tek Bir Yanlışla Başlar

Arkadaşlar, bugün sizlerle hayatımda karşıma çıkmış olabilecek pek çok insana tanıdık gelecek bir hikâye paylaşmak istiyorum. Hani bazen öyle bir hata yaparsınız ki keşke o sabah yataktan hiç kalkmasaydım, dersiniz ya… İşte tam olarak öyle bir hikâye bu. Üstelik mesele yalnızca yanlış bir karar vermek değil; hatanın ardından ne yaptığımız, kimleri incittiğimiz ve kendimizi nasıl toparladığımızla ilgili.

İngilizcede sıkça kullanılan “screw up” ifadesini daha önce duymuşsunuzdur. Bir arkadaşınız önemli bir işi batırdığında, birisi ilişkisini kendi elleriyle çıkmaza soktuğunda ya da siz hiç istemediğiniz hâlde büyük bir yanlış yaptığınızda bu ifadeyle karşılaşabilirsiniz.

Peki, screw up tam olarak ne demek? Bir şeyi berbat etmek, işleri mahvetmek, hata yapmak veya bir işi yanlış yönetmek anlamına gelir. Bazen küçük bir dikkatsizliği, bazen de hayatımızın akışını değiştiren ciddi bir yanlışı anlatır. Ancak bu ifadenin arkasında, sözlüklerde kolayca bulamayacağımız bir insan hikâyesi vardır.

Gelin, bunu bir hikâyeyle konuşalım. Kendinizi karakterlerin yerine koyun; çünkü belki de anlatacağım olayın bir yerinde kendi hayatınızdan bir parçayı göreceksiniz.

1. Bölüm: Her Şeyi Kontrol Ettiğini Sanan Adam

Mert, otuz iki yaşında, bir teknoloji şirketinde proje yöneticisi olarak çalışan, plan yapmayı seven bir adamdı. Hayatını takvimler, tablolar ve yapılacaklar listeleri üzerinden düzenliyordu. Ona göre bir sorun varsa mutlaka bir çözümü, bir gecikme varsa mutlaka bir nedeni, başarısızlık varsa mutlaka düzeltilebilecek bir tarafı vardı.

Bu yaklaşımı iş hayatında onu başarılı yapmıştı. Bir proje aksadığında paniğe kapılmak yerine verileri inceler, alternatifler geliştirir ve ekibini harekete geçirirdi. İnsanlar onun kriz anlarında soğukkanlı kalmasına güvenirdi.

Fakat Mert'in bir kusuru vardı: Çözüme ulaşmak için bazen sorunun insanlarla ilgili kısmını görmezden geliyordu.

Bir cuma sabahı şirketinin en önemli müşterisiyle yapılacak sunuma hazırlanıyordu. Aylarca üzerinde çalıştıkları yeni yazılım, küçük işletmelerin siparişlerini ve stoklarını tek bir sistem üzerinden yönetmelerini sağlayacaktı. Proje yalnızca şirket için değil, ekipteki herkesin geleceği için de önemliydi.

Sunumun son hâlini hazırlarken ekip arkadaşı Elif'ten bir e-posta aldı.

Elif, projenin kullanıcı testlerini yürüten deneyimli bir tasarımcıydı. İnsanlarla konuşmayı, onların ihtiyaçlarını anlamayı ve görünmeyen sorunları fark etmeyi severdi. Mert'in aksine, bir sistemin başarılı olmasını yalnızca teknik açıdan doğru çalışmasına bağlamazdı. Ona göre bir ürün, onu kullanan insanların gerçek hayatında işe yarıyorsa başarılıydı.

E-postada açık bir uyarı vardı: Yeni sistemde bazı siparişlerin yanlışlıkla silinmesine neden olabilecek bir hata bulunmuştu. Elif, sunumdan önce bu sorunun çözülmesi gerektiğini söylüyordu.

Mert mesajı okudu. Ardından takvime baktı. Sunuma iki saat kalmıştı.

Kendi kendine, “Bu sorunu sonra düzeltiriz. Önce müşteriyi ikna etmeliyiz,” dedi.

Elif'i aradı.

“Teknik olarak sorunu biliyoruz. Sunum sırasında bununla karşılaşmayacağız. Şimdilik sistemi çalışır hâliyle gösterelim.”

Elif itiraz etti.

“Burada mesele yalnızca sunum değil, Mert. Bu sistem kullanılmaya başlandığında bir işletmenin siparişleri kaybolabilir. İnsanların müşterilerine karşı sorumlulukları var.”

Mert, sorunun büyüklüğünü küçümsedi. Ona göre risk yönetilebilir durumdaydı. Elif'in endişesini gereğinden fazla ihtiyatlı buldu.

Sunum başladı. İlk dakikalar harika geçti. Müşteri temsilcileri memnun görünüyordu. Mert ekranlar arasında geçiş yapıyor, sistemin avantajlarını anlatıyordu.

Sonra beklenmedik bir şey oldu.

Canlı gösterim sırasında test siparişlerinden biri silindi. Mert'in yüzündeki gülümseme kayboldu. Birkaç saniye içinde toparlanmaya çalıştı ama sistem yeniden aynı hatayı verdi.

Toplantı odasına sessizlik çöktü.

Müşterinin temsilcisi sandalyesinde geriye yaslandı.

“Peki, gerçek siparişlerimiz de böyle kaybolursa ne olacak?”

Mert'in verecek hazır bir cevabı yoktu.

İşte tam o anda, hayatında defalarca duyduğu ama anlamını yeterince düşünmediği ifade zihninde yankılandı:

“I screwed up.”

Yani: “İşi berbat ettim.”

2. Bölüm: Screw Up Yalnızca Hata Yapmak Değildir

Toplantıdan sonra Mert doğrudan çalışma odasına gitti. Bilgisayarını açtı, hata kayıtlarını inceledi ve sorunun kaynağını belirlemeye çalıştı. Teknik ekibe mesajlar gönderdi. Bir düzeltme planı hazırladı. Hatta müşteriye sunulabilecek yeni bir takvim bile oluşturdu.

Bütün bunlar mantıklı adımlardı. Sorunu çözmek için harekete geçiyordu.

Ancak bir şeyi hâlâ yapmamıştı: Elif'in yanına gidip onu dinlememişti.

Elif, sunum sırasında yaşananlardan dolayı üzgündü. Çünkü uyarısı dikkate alınmamıştı. Onun için mesele, haklı çıkmak değildi. Müşterinin güvenini kaybetmeleri ve kullanıcıların zarar görme ihtimaliydi.

Mert sonunda yanına geldi.

“Hatayı buldum. Düzeltmek için bir planım var,” dedi.

Elif ekrana baktı.

“Peki, müşteriye ne söyleyeceğiz?”

“Önce sorunu çözeceğiz, sonra açıklama yapacağız.”

Elif başını salladı.

“Bence sıralamayı tersine çevirmeliyiz. Önce ne olduğunu dürüstçe anlatmalıyız. Sonra çözümümüzü göstermeliyiz.”

Mert bir an sustu.

İlk tepkisi kendini savunmak oldu. Zamanın kısıtlı olduğunu, sunumun önemli olduğunu, herkesin baskı altında çalıştığını anlatabilirdi. Üstelik teknik çözüm üzerinde gerçekten çalışıyordu.

Fakat Elif'in söylediği şey farklıydı. Bir sorunun teknik olarak çözülmesiyle insanların güveninin yeniden kazanılması aynı şey değildi.

“Screw up” ifadesi, yalnızca bir işi yanlış yapmak için değil, bir durumu kötü yönetmek veya bir fırsatı kendi hatan yüzünden mahvetmek anlamında da kullanılır. Mert'in yaptığı hata, yazılımın kusurundan ibaret değildi. O, bir uyarıyı duyduğu hâlde kendi varsayımını daha önemli görmüş ve riski olduğundan küçük değerlendirmişti.

İnsan bazen yanlış yapar. Ancak bazı hatalar, doğru bilgiyi zamanında dinlememekten doğar.

Mert o gün ilk kez şunu düşündü: Bir problemi çözebilmek, o problemin bütün boyutlarını anlayabildiğin anlamına gelmiyordu.

Peki, sizce bir insanın yaptığı hatayı kabul etmesi için önce sonuçları görmesi mi gerekir, yoksa başkasının uyarısını ciddiye almak da bir sorumluluk mudur?

3. Bölüm: İnsanlar Neden Hatalarını Kabul Etmekte Zorlanır?

Mert'in yaşadığı olay aslında oldukça tanıdıktı. Birçok insan hata yaptığında önce kendini savunmaya çalışır. Bunun nedeni her zaman kibir değildir. Bazen işini kaybetme korkusu, bazen başkalarının gözünde yetersiz görünme endişesi, bazen de geçmişte cezalandırılmış olmanın bıraktığı izlerdir.

Tarih boyunca hatalara verilen toplumsal tepkiler de farklılık gösterdi. Geleneksel iş düzenlerinde otoriteye itaat, kusurları saklama ve yöneticinin kararını sorgulamama eğilimi kimi kurumlarda güçlüydü. Modern iş yaşamında ise şeffaflık, hesap verebilirlik ve güvenli geri bildirim ortamları giderek daha fazla önem kazandı.

Yine de eski alışkanlıklar bir gecede ortadan kalkmıyor.

Örneğin bir çalışan yaptığı küçük bir hatayı yöneticisine söylemekten korkuyorsa sorunu gizleyebilir. Gizlenen sorun büyüyebilir, başka insanları etkileyebilir ve sonunda çok daha maliyetli bir krize dönüşebilir.

Böyle durumlarda “Screw up” demek, yalnızca başarısızlığı ilan etmek değildir. Bazen gerçeği saklamayı bırakmanın ilk adımıdır.

Mert de çocukluğundan beri başarının hata yapmamakla ölçüldüğünü düşünmüştü. Okulda doğru cevap veren öğrenci ödüllendirilmiş, yanlış yapan öğrenci ise çoğu zaman mahcup edilmişti. İş hayatında da hızlı karar veren ve sorun çıkarmayan çalışan olmak istiyordu.

Fakat hayat, sınav kâğıdından farklıydı. Burada yanlış cevapların sonuçları vardı; üstelik her sorunun tek bir doğru cevabı bulunmuyordu.

Mert akşam eve gittiğinde eşi Derya'ya olanları anlattı. Derya bir psikolog değildi; farklı sektörlerde çalışmış, insan ilişkilerine önem veren bir mimardı. Projelerinde teknik hesaplamalar kadar kullanıcıların ihtiyaçlarını ve bir mekânın insanlar üzerindeki etkisini de dikkate alırdı.

Mert hikâyeyi bitirince hemen çözüm önerilerini sıralamaya başladı.

“Pazartesiye kadar hatayı düzelteceğiz. Müşteriye yeni bir test takvimi sunacağım. Ayrıca ekiple bir kontrol listesi hazırlayacağım.”

Derya onu dinledi ve ardından bir soru sordu:

“Peki, Elif'e ne hissettirdiğini düşündün mü?”

Mert kaşlarını çattı.

“Yani ne yapmam gerekiyor? Özür mü dilemeliyim?”

“Bunu bir görev listesine eklemek zorunda değilsin,” dedi Derya. “Ama onu dinlemediğini fark etmen gerekiyor. Özür dilemek, yalnızca doğru cümleyi söylemek değil. Karşındaki kişinin neden incindiğini anlamaya çalışmaktır.”
 
Üst